Tazminatsız İşten Çıkarma Sebepleri Nelerdir?

TUGA Hukuk & Danışmanlık > İŞ VE SOSYAL GÜVENLİK HUKUKU  > Tazminatsız İşten Çıkarma Sebepleri Nelerdir?

Tazminatsız İşten Çıkarma Sebepleri Nelerdir?

İş sözleşmesi, 4857 Sayılı İş Kanunu’nda ”İş sözleşmesi, bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi üstlenmesinden oluşan sözleşmedir.” şeklinde, 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu’nda ”İşçinin işverene bağımlı olarak belirli veya belirli olmayan süreyle iş görmeyi ve işverenin de ona zamana veya yapılan işe göre ücret ödemeyi üstlendiği sözleşmedir.” şeklinde tanımlanmıştır. İş sözleşmesi tanımının iki farklı kanunda düzenlenmiş olması, iş sözleşmesinin unsurlarına ve taraflarının hak ve yükümlülüklerine ilişkin düzenlemelerin her iki kanunda da yer aldığını işaret etmektedir. Her ne kadar iki kanunda düzenlemelere yer verilmiş olsa da Türk Medeni Kanunu’nun 5.maddesi uyarınca Türk Borçlar Kanunu, İş Kanunu’nda yer alan boşlukları doldurucu niteliktedir. 

Türk Borçlar Kanunu’nda işçilerin ve işverenin yükümlülükleri düzenlenmiştir. Yer alan düzenlemelere göre işçinin işi bizzat görmesi, yüklendiği işi özenle yapması ve işverenin haklı menfaatine uygun sadakatli davranması gibi yükümlülükleri vardır. İşçinin bu yükümlülükleri ve borçları yerine getirmemesi iş sözleşmesinin işveren tarafından feshi sonucunu doğurur. İşveren sahip olduğu fesih hakkını kullanırken İş Kanunu’nun 25.maddesinde yazılı nedenlere dayanmakta ise tazminat ödemeksizin iş akdini sona erdirme hakkına sahip olur.

4857 Sayılı İş Kanunu’nun ”İşverenin Haklı Nedenle Derhal Fesih Hakkı” başlıklı 25.maddesi;

Süresi belirli olsun veya olmasın işveren, aşağıda yazılı hallerde iş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir:

I- Sağlık sebepleri:
a) İşçinin kendi kastından veya derli toplu olmayan yaşayışından yahut içkiye düşkünlüğünden doğacak bir hastalığa yakalanması veya engelli hâle gelmesi durumunda, bu sebeple doğacak devamsızlığın ardı ardına üç iş günü veya bir ayda beş iş gününden fazla sürmesi.(1)
b) İşçinin tutulduğu hastalığın tedavi edilemeyecek nitelikte olduğu ve işyerinde çalışmasında sakınca bulunduğunun Sağlık Kurulunca saptanması durumunda.
(a) alt bendinde sayılan sebepler dışında işçinin hastalık, kaza, doğum ve gebelik gibi hallerde işveren için iş sözleşmesini bildirimsiz fesih hakkı; belirtilen hallerin işçinin işyerindeki çalışma süresine göre 17.maddedeki bildirim sürelerini altı hafta aşmasından sonra doğar. Doğum ve gebelik hallerinde bu süre 74 üncü maddedeki sürenin bitiminde başlar. Ancak işçinin iş sözleşmesinin askıda kalması nedeniyle işine gidemediği süreler için ücret işlemez.

II- Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri:
a) İş sözleşmesi yapıldığı sırada bu sözleşmenin esaslı noktalarından biri için gerekli vasıflar veya şartlar  kendisinde bulunmadığı halde bunların kendisinde bulunduğunu ileri sürerek yahut gerçeğe uygun olmayan bilgiler veya sözler söyleyerek işçinin işvereni yanıltması.
b) İşçinin, işveren yahut bunların aile üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak sözler sarfetmesi veya davranışlarda bulunması yahut işveren hakkında şeref ve haysiyet kırıcı asılsız ihbar ve isnadlarda bulunması.
c) İşçinin işverenin başka bir işçisine cinsel tacizde bulunması.
d) İşçinin işverene yahut onun ailesi üyelerinden birine yahut işverenin başka işçisine sataşması, işyerine sarhoş yahut uyuşturucu madde almış olarak gelmesi ya da işyerinde bu maddeleri kullanması.
e) İşçinin, işverenin güvenini kötüye kullanmak, hırsızlık yapmak, işverenin meslek sırlarını ortaya atmak gibi doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlarda bulunması.
f) İşçinin, işyerinde, yedi günden fazla hapisle cezalandırılan ve cezası ertelenmeyen bir suç işlemesi.
g) İşçinin işverenden izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki işgünü veya bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü yahut bir ayda üç işgünü işine devam etmemesi.
h) İşçinin yapmakla ödevli bulunduğu görevleri kendisine hatırlatıldığı halde yapmamakta ısrar etmesi.
ı) İşçinin kendi isteği veya savsaması yüzünden işin güvenliğini tehlikeye düşürmesi, işyerinin malı olan veya malı olmayıp da eli altında bulunan makineleri, tesisatı veya başka eşya ve maddeleri otuz günlük ücretinin tutarıyla ödeyemeyecek derecede hasara ve kayba uğratması.

III- Zorlayıcı sebepler:
İşçiyi işyerinde bir haftadan fazla süre ile çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı bir sebebin ortaya çıkması.
IV- İşçinin gözaltına alınması veya tutuklanması halinde devamsızlığın 17. maddedeki bildirim süresini aşması.
İşçi feshin yukarıdaki bentlerde öngörülen sebeplere uygun olmadığı iddiası ile 18, 20 ve 21 inci madde hükümleri çerçevesinde yargı yoluna başvurabilir.
İş kanunun 25.maddesinde yazılan nedenler gerçekleştiğinde işveren bildirimsiz şekilde fesih hakkını kullanabilir. İşçinin sağlık nedenleri altında yazılı olan işçinin tedavi edilemeyecek hastalığa tutulması bendinde işçiye yüklenebilecek kusur gerekmeksizin işverenin derhal fesih hakkı doğmaktadır. Ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri alt başlığı sınırlı şekilde sayılmamış ve benzerleri denilerek her olay için ayrıca karar verilmesi gerekmektedir. Üçüncü fıkrada yazılı olan zorlayıcı nedenlerin ne olduğu belirtilmemiştir bu yüzden her işyerinde bu zorlayıcı sebebin ne olduğu somut olaya göre hesap edilmelidir.

*”II-Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri” başlıklı bölümde düzenlenen fesih sebepleri sebebiyle bildirilecek işten ayrılış kodlarının düzenlenmesine ilişkin değişikliğe linke tıklayarak ulaşabilirsiniz.

İşten Ayrılış Kodlarının Düzenlenmesine İlişkin Değişiklik